DIYET ZAYIFLAMA METABOLIZMA
PROF DR METIN ÖZATA
PROF DR METIN ÖZATA
Your Subtitle text
METABOLIZMA
METABOLIZMA
PROF DR METIN OZATA
METABOLIZMA DIYETI
Metabolizma hizi kisiden kisiye degisir. Bazi kisilerde yüksek bazi kisilerde yavas olabilir. Bu durum genetik olarak saptanir.
Metabolizma diyeti metabolizma durumunuza göre yapilir.
Metabolizma bozuklugu yapan durumlarin bir endokrin uzmani tarafindan saptanmasi gerekir.
metabolizmayi bozan en önemli hormon hastaliklari insülin direnci, Hashimoto hastaligina bagli tiroid yetmezligi, polikistik over, prolaktin yüksekligi, kortizol hormon direnci gibi hastaliklardir.
Metabolizma diyeti bir anlamda insülin direnci diyeti yapmaktir.
Insülin direnci sadece insülin direnci diyetiyle basarisli da olamayabilir. Stres, uykusuzluk, depresyon varsa açikma ataklariyla basetmek zorlasir. Uygun ilaç ve insülin direnci-metabolizma diyetine ragmen kilo veremiyorsaniz psikolojik nedenleri ve hareket azligini da sorgulamak gerekir.
[FONT="]Hizli kilo aliyor, zayiflayamiyor, halsiz, yorgun, bitkin bir haldeyseniz ve sik sik depresyona giriyorsaniz kan sekerinizde bozukluk vardir. Bunun en önemli nedeni insülin direncidir. Gizli seker, kan sekeri düsüklügü, diyabet, polikistik over, karaciger yaglanmasi, göbeklenme, depresyon, panik atak, hipertansiyon gibi hastaliklar insülin direnci nedeniyle ortaya çikabilmektedir. Her iki üç kisiden birisinde insülin direnci, kan sekerinde düsme, gizli seker , diyabet ve onunla ilgili sikintilar vardir. Insülin direnci diyeti ömür boyu devam ettirilebilen bir beslenme seklidir. Bu diyetle beslenmek size kilo verdirdigi gibi, hipoglisemi, seker hastaligi, hipertansiyon, kalp hastaligi, kanser, makula dejenerasyonu ve felçten korur. [/font]
Insülin bir hormondur ve midenin altinda bulunan pankreas bezindeki beta hücrelerinden salgilanir. Pankreas bezinden insülin salgilanmasi kan sekeri seviyesine göre ayarlanir. Kanda seker artinca ilk 1-2 dakika içinde pankreasdan insülin salgisi hizli olur ve buna ‘’ilk faz insülin salgisi’’ denir. Bu salgi 3-7 dakika sürer. Daha sonra ikinci faz denen salgi olusur ki, bu yavas bir salgilanmadir ve devamlidir. Pankreasdan insülin salgilanmasinin nedeni yemek yiyince kanda artan kan sekerini düsürmek yani normale getirmek içindir.
Vücudumuz kendisi için gerekli olan enerjiyi yedigimiz gidalardan elde eder. Yemek yedikten sonra gidalar bagirsaklarda parçalanir ve ufak seker parçalarina dönüsür ve bagirsaktan emilerek kan akimi yoluyla vücudumuza dagilir. Enerji saglanmasi için kan sekerinin, kas, karaciger, yag ve beyin gibi dokular basta olmak üzere hepsine girmesi gerekir. Kandaki sekerin hücrelere girmesi pankreas bezinden salgilanan insülin hormonu sayesinde olur. Kisacasi Insülin hormonu kan sekerini düzenleyen bir hormondur. insülin hücrelerin ihtiyacindan fazla olan kan sekerini ise yag olarak depolayan bir hormondur. Bu nedenle insülini yüksek olan kisilerde yaglanma –kilo alimi baslar.
Insülin Hormonu bu görevini su sekilde yapar:
1. Karacigerden glukoz (kan sekeri) yapimini azaltir
2. Kas ve yag dokusu tarafindan kan sekeri alinmasini artirir
3. Kan sekerinin karacigerde glikojen olarak depolanmasini artirir
4. Yag dokusundan yag asitlerinin çözülmesini önlemek
5. Keton olusumunu önler
6. Protein metabolizmasini ayarlar
7. Kanda sodyum ve potasyumu etkiler
Insülin hormonu ayrica gebelikte rahimdeki bebegin büyümesini etkiledigi gibi çocukluk döneminde büyüme ve gelismeyi de etkiler.
Insülin hormonunun etkileri glukagon, adrenalin, büyüme hormonu ve kortizol hormonlari tarafindan dengelenir.
Kan sekerinin ayarlanmasinda insülin çok önemli olmasina ragmen diger hormonlarin da kismi etkileri vardir.
Insanlarin bir kismi tok oldugu halde, yemeye devam ettigi gibi, huzursuz oldugunda, stresli oldugunda veya üzgün oldugunda da yemek yer. Ancak seker yükü fazla olan ve kan sekerini ve insülin hormonunu kanda hizla yükselten beyaz ekmek, beyaz pirinç pilavi, kurabiye gibi gidalar, yendikten kisa bir süre sonra tekrar acikmaya neden olmaktadir. Bu gidalar yendikten sonra kanda yükselen insülin hormonu kan sekerini daha fazla düsürerek açlik hissi duymamiza neden olmaktadir. Karbonhidrat, yag ve protein gibi gidalar arasinda, en fazla tokluk hissi veren proteinlerdir. Istahin veya tat almanin olusmasinda genlerimizin rolü de büyüktür. Bazi bilim adamlari ise insanlarin her gün ayni hacimde gida aldigini, bu nedenle gida hacminin posali gidalar, meyve ve sebzelerden olusmasinin kilo kaybinda önemli oldugunu ileri sürmektedirler.
Açlik durumunda hormonlarimizda da bazi degisiklikler olmaktadir. Açlik durumunda kandaki seker düsünce böbrek üstü bezinden adrenalin hormonu salgilanir. Arkasindan pankreas bezinden glukagon isimli hormon salgilanir. Bu hormonlar yani adrenalin ve glukagon karaciger ve kaslarda depolanmis olan sekerin kana karismasini saglarlar ve kan sekeri daha fazla düsmez. Ancak glikojen dedigimiz bu glikoz depolari biterse kan sekeri düsmeye baslar. Düsen seker bu depo sekerden karsilandigi gibi proteinlerin sekere dönüstürülmesi ile de dengelenmeye çalisilir. Ancak vücudumuzdaki yaglardan sekere dönüsüm olmaz. Burasi çok ilginçtir. Kandaki seker fazla olunca yag halinde depolandigi halde, yaglar seker haline dönüsemez. Bu nedenle seker azliginin oldugu uzun açliklarda bu defa yag asitleri yanmaya baslar. Bu arada kandaki insülin ve leptin hormonu da azalir. Bu yag asitleri yaninca vücudumuzda keton denen baska yag asitleri olusur ve beynin çalismasi için bunlar kullanilmaya baslar. Vücutta artan ketonlar da açlik hissini artirir.
METABOLIZMA YAVASLIGI VE GUATR
Metabolizma yavasligi genetik olarak ortaya çikan bir neden. Ancak hareketsizlik, guatr ve gizli seker metabolizma yavasligi yapabilir. Bunlarin teshisi için bir ENDOKRIN UZMANINA basvurmak gerekir.
Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ülkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha düsüktür. Yas ilerledikçe metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikça göbek bölgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vücutta yag miktari arttikça metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara göre daha fazladir. Ergenlik döneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil için bazal metabolizma hizinda yüzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini çok yükselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insülin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir
Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip çikmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki insülin hormon salgisinin daha düzenli olmasidir. Insülin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en önemli etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip çikmalari önleyerek metabolizmayi düzenler ve daha kolay kilo verilir.
Metabolizma hizi genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kötü beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en çok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en çok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun açlik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördügüm en önemli bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.
METABOLIZMAYI YAVASLATAN TIROID-GUATR HASTALIGI
Tiroid hormonlarinin azligi veya gizli guatr metabolizmayi yavaslatir. Kilo veremeyen ve devamli kilo alanlar mutlaka tiroid hormonlarini ölçtürmelidir.
Tiroid bezi yetmezligi kalitim, mikroplar, yaslanma, iyot eksikligi veya fazlaligi ve kullanilan bazi ilaçlarin yan etkisi nedeniyle olusabilmektedir.
Tiroid bezi yetmezliginin en sik nedeni Hashimoto Hastaligi geçirmektir. Hashimoto hastalarinin hemen tamaminda hipotiroidi kalici olarak yerlesir. Bu hastalikta tiroid bezi, nedeni bilinmeyen bir sekilde küçülür ve hormon yapacak hücreler azalir; sonuçta tiroid hormonu az yapildigindan tiroid yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid yetmezligi yapan diger bir neden Iyot yetmezligidir. Tiroid hormon yapimi için gerekli olan iyodun her gün yeteri kadar gida ve su ile alinmasi gerekir. Çok az iyot alinca tiroid hormonlari yapilamaz ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Eger idrar iyodunuz 45 mg/gün’den az ise sizde iyot yetmezligi vardir.
Selenyum yetmezligi de tiroid hormon yetersizligine neden olabilir. Ülkemizin bazi bölgelerinde selenyum yetmezligi vardir.
Graves hastaligi denilen tiroid bezinin fazla çalistigi bir hastaligin tedavisi için yapilan radyoaktif iyot tedavisi tiroid bezinde hasar yaptigindan tedaviden birkaç ay sonra veya ilk yil içinde tiroid bezi yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid bezi iltihabi ( agrili veya agrisiz tiroid bezi iltihabi ) geçiren hastalarin bir kisminda tiroid bezi hücrelerindeki hasar düzelmez ve hormon yapacak hücreler yok oldugundan kalici hipotiroidi yani tiroid yetmezligi ortaya çikabilir.
Tiroid ameliyati olanlarda tiroid bezinin ameliyatla bir kismi veya tamami çikarildigi için tiroid hormonu yapacak hücre azalir veya kalmaz ve sonunda hormon azligi ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Ameliyatla ne kadar çok doku alinirsa o kadar sik tiroid yetmezligi gelisir. Tiroid bezinin tamami ameliyatla çikarilirsa yetmezlik ilk hafta ortaya çikmaya baslar. Bezin bir kismi alinanlarda ilerideki aylarda veya yillarda tiroid hormon azligi ortaya çikabilir.
Önceden Hashimoto hastaligi olan hastalar asiri miktarda iyot alirlarsa,bu fazla iyot, tiroid bezinde hormon yapilmasini önleyerek tiroid bezi yetmezligine neden olur. Görüldügü gibi çok az iyot almak veya çok fazla iyot almak tiroid bezi için zararlidir.
Hipotiroidi hastaligi kan testleriyle kolaylikla teshis edilir. Test olarak T3, T4, TSH, anti-TPO antikoru ölçülür ve tiroid ultrasonu yapilir. Kanda serbest T4 hormonu düsük ve TSH yüksek ise hipotiroidi tanisi konur. Serum T3 düzeyleri degiskendir ve bazen normal sinirda olabilir. Çok nadiren hipofiz bezi yetmezligine bagli tiroid bezi yetmezligi olabilir, o zaman TSH hormonu düsük, T4 ve T3 hormonu da düsüktür. Tiroid bezi yetmezligi teshis edilen hastalarda tam kan sayimi, karaciger testleri ve kolesterol, trigliserit ve LDK kolesterol tetkikleri ile kalp grafisi (EKG) tetkiki yapilir. Kalp hastaligi riskini anlamak için kanda homosistein ve hassas CRP tetkiklerine bakilmasi faydalidir. Kansizlik varsa kanda ferritin, B12 vitamini ve folat düzeylerine bakilarak demir eksikligi veya vitamin eksikligi olup olmadigi arastirilir.
TEDAVI için ENDOKRIN UZMANINA basvurulur.
Bazal metabolizma hizi nedir?
Bazal metabolizma vücudun istirahat halindeki iken yaktigi enerji miktaridir. Bazal metabolizma her kiside farklidir. Bu farklilik kisinin genetik yapisina ve hormonlarina baglidir. Haris-Benedict formulü ile bazal metabolizma hizi boy ve kiloya dayanarak hesaplanabilir. Haris-Benedict yönteminde bazal metabolizma hizi hesaplanirken asagidaki formülasyon kullanilir.
Bazal Metabolizma Hizi (Erkek) = 66.5 + (13.75 x Agirlik-kg) + (5.03 x Boy-cm) - (6.75 x Yas-yil)
Bazal metabolizma Hizi (Kadin) = 655.1 + ( 9.56 x Agirlik-Kg) + (1.85 x Boy-cm) - (4.68 x Yas-yil)
Metabolizma nasil hizlandirilir?
Metabolizmayi hizlandirmak için sunlari yapin:
Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ülkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha düsüktür. Yas ilerledikçe metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikça göbek bölgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vücutta yag miktari arttikça metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara göre daha fazladir. Ergenlik döneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil için bazal metabolizma hizinda yüzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini çok yükselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insülin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir.
Az az sik sik yemek metabolizmayi hizlandirir mi?
Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip çikmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki insülin hormon salgisinin daha düzenli olmasidir. Insülin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en önemli etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip çikmalari önleyerek metabolizmayi düzenler ve daha kolay kilo verilir.
Hangi gidalar metabolizmayi hizlandirmaya yardimci olur?
Baharatlar metabolizmayi artirir. Kirmizi aci biber ve hardal ve diger baharatlar metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar daha tok tutar ve metabolizmayi artirir. Kafein de metabolizmayi artirir. Yesil çay içenlerde metabolizma biraz artar.
Metabolizmanin yavas olmasi ne demektir? Bir hastalik midir? Genetiksel bir sey midir?
Metabolizma hizi genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kötü beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en çok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en çok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun açlik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördügüm en önemli bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.
Ne Yapmali?
Metabolizma hizlandirmak için önce altta yatan nedeni ortaya koymak gerekir. Kilo veremiyorsaniz diyet yapmadan once mutlaka bir Endokrin uzmanina basvurarak hormon tetkiki yaptirarak metabolizma yavasliginin nedenini bulmak gerekir. Aksi takdirde yapilacak diyetler basarisiz olmaya mahkumdur. Tiroid yetmezligi yani hipotiroidi bulunan bir kisinin yeteri kadar tedavi olmadan kilo vermesi zordur. Insülin hormonu bozuk bir kisinin sadece diyet yapmakla zayiflamasi yine imkansizdir. Bu tur hormon bozukluklarinin uygun sekilde tedavisiyle birlikte biz kisilere glisemik indeks diyeti öneriyoruz. Bilimsel olarak saglikli oldugu kanitlanan beslenme ‘’Glisemik Indeks diyeti ‘’ yani kisaca GI Diyeti yapmaktir. Glisemik indeks diyetinin esasi kan sekerini yukseltmeyen gidalari seçmek ve yemektir. Özellikle ülkemizde beyaz ekmek yeme orani çok yüksektir. Beyaz ekmek kan sekerini bozmakta, kilo yapmakta ve kisileri hizla seker hastasi yapmaktadir. Artik köylerde bile beyaz ekmek yenmektedir. Bu kadar zararli beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegine geçmek bence ülkemizin en önemli beslenme sorunudur. Beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi, pirinç pilavi yerine bulgur pilavi yemek, patates püresi veya patates kizartmasi yerine haslanmis sebze veya bakliyat yemek, beyaz makarna yerine kepekli veya ispanakli makarna yemek , Kola ve gazoz yerine su içmek ve Tatli yerine meyve yemek daha sagliklidir. Diger bir öneri de bol su içmektir. Günde 2-2,5 litre su içmek gerekir. Ülkemizde su içme miktari azdir. Az su içmek ve kahvalti yapmamak kiloyu artiran en önemli yanlislardan birisidir. Diger önemli bir konu aksamlari çok yemektir. Ülkemizde genellikle aksam yemekleri fazladir ve uyuyuncaya kadar televizyon basinda devamli atistirmalar olmaktadir. Oysa aksamlari metabolizma yavastir ve fazla kalori alininca kilolar artmaktadir. Sabahtan ögleye kadar metabolizma daha hizlidir. Bu nedenle sabah ve ögle fazla aksam daha az yemek gerekir. Hareketli olmak ve egzersiz yapmak da metabolizmayi artirir. Her gün yarim saat yürümek saglik ve kilo için çok faydalidir. Diger bir önerim lokanta ve restaurant sahiplerinedir. Ülkemizde çogu lokantada bulgur pilavi ve bakliyat yemegi pek bulamazsiniz. Ancak kan sekerini bozan sagliga zararli pirinç pilavi ve patates kizartmasi veya patates püresi bulursunuz. Son zamanlarda gittikçe artan kebapçilarda da etin yaninda mutlaka pirinç pilavi, patates kizartmasi veya patates püresi gelir. Oysa et yemegi yaninda bulgur pilavi , birkaç kasik bakliyat (kuru fasulya, barbunya, nohut gibi) veya sebze haslamasi daha faydalidir. Bu tür bir degisim halkin sagligina ve yeme aliskanligi degisikligine büyük katki saglayacaktir.
Lahana hapi, hizlandirici çay diye piyasada satilan ürünler metabolizmayi hizlandirirlar mi?
Piyasada satilan her türlü bitki, sebze ve meyve hapi metabolizmayi hizlandirmaz. Bu tur urunlerin klinik olarak test edilmesi gerekir. Klinik olarak test edilmemis bu tur urunler onermiyoruz. Kilo veremeyen kisilere önerimiz oncelikle kilo almaya neden olan hormon bozuklugunun ortaya konmasi için hormon testlerini yaptirmalaridir. Teshis olmadan tedavi olmaz. Kilo alan kisilerin çogunda mutlaka hormon bozuklugu vardir. Çesitli yontemlerle biraz kilo verseler bile kisa zamanda daha çok kilo alirlar. Önemli olan altta yatan yani kilo yapan hormon bozuklugunun tedavisidir.
PROF DR METIN OZATA
METABOLIZMA DIYETI
Metabolizma hizi kisiden kisiye degisir. Bazi kisilerde yüksek bazi kisilerde yavas olabilir. Bu durum genetik olarak saptanir.
Metabolizma diyeti metabolizma durumunuza göre yapilir.
Metabolizma bozuklugu yapan durumlarin bir endokrin uzmani tarafindan saptanmasi gerekir.
metabolizmayi bozan en önemli hormon hastaliklari insülin direnci, Hashimoto hastaligina bagli tiroid yetmezligi, polikistik over, prolaktin yüksekligi, kortizol hormon direnci gibi hastaliklardir.
Metabolizma diyeti bir anlamda insülin direnci diyeti yapmaktir.
Insülin direnci sadece insülin direnci diyetiyle basarisli da olamayabilir. Stres, uykusuzluk, depresyon varsa açikma ataklariyla basetmek zorlasir. Uygun ilaç ve insülin direnci-metabolizma diyetine ragmen kilo veremiyorsaniz psikolojik nedenleri ve hareket azligini da sorgulamak gerekir.
[FONT="]Hizli kilo aliyor, zayiflayamiyor, halsiz, yorgun, bitkin bir haldeyseniz ve sik sik depresyona giriyorsaniz kan sekerinizde bozukluk vardir. Bunun en önemli nedeni insülin direncidir. Gizli seker, kan sekeri düsüklügü, diyabet, polikistik over, karaciger yaglanmasi, göbeklenme, depresyon, panik atak, hipertansiyon gibi hastaliklar insülin direnci nedeniyle ortaya çikabilmektedir. Her iki üç kisiden birisinde insülin direnci, kan sekerinde düsme, gizli seker , diyabet ve onunla ilgili sikintilar vardir. Insülin direnci diyeti ömür boyu devam ettirilebilen bir beslenme seklidir. Bu diyetle beslenmek size kilo verdirdigi gibi, hipoglisemi, seker hastaligi, hipertansiyon, kalp hastaligi, kanser, makula dejenerasyonu ve felçten korur. [/font]
Insülin bir hormondur ve midenin altinda bulunan pankreas bezindeki beta hücrelerinden salgilanir. Pankreas bezinden insülin salgilanmasi kan sekeri seviyesine göre ayarlanir. Kanda seker artinca ilk 1-2 dakika içinde pankreasdan insülin salgisi hizli olur ve buna ‘’ilk faz insülin salgisi’’ denir. Bu salgi 3-7 dakika sürer. Daha sonra ikinci faz denen salgi olusur ki, bu yavas bir salgilanmadir ve devamlidir. Pankreasdan insülin salgilanmasinin nedeni yemek yiyince kanda artan kan sekerini düsürmek yani normale getirmek içindir.
Vücudumuz kendisi için gerekli olan enerjiyi yedigimiz gidalardan elde eder. Yemek yedikten sonra gidalar bagirsaklarda parçalanir ve ufak seker parçalarina dönüsür ve bagirsaktan emilerek kan akimi yoluyla vücudumuza dagilir. Enerji saglanmasi için kan sekerinin, kas, karaciger, yag ve beyin gibi dokular basta olmak üzere hepsine girmesi gerekir. Kandaki sekerin hücrelere girmesi pankreas bezinden salgilanan insülin hormonu sayesinde olur. Kisacasi Insülin hormonu kan sekerini düzenleyen bir hormondur. insülin hücrelerin ihtiyacindan fazla olan kan sekerini ise yag olarak depolayan bir hormondur. Bu nedenle insülini yüksek olan kisilerde yaglanma –kilo alimi baslar.
Insülin Hormonu bu görevini su sekilde yapar:
1. Karacigerden glukoz (kan sekeri) yapimini azaltir
2. Kas ve yag dokusu tarafindan kan sekeri alinmasini artirir
3. Kan sekerinin karacigerde glikojen olarak depolanmasini artirir
4. Yag dokusundan yag asitlerinin çözülmesini önlemek
5. Keton olusumunu önler
6. Protein metabolizmasini ayarlar
7. Kanda sodyum ve potasyumu etkiler
Insülin hormonu ayrica gebelikte rahimdeki bebegin büyümesini etkiledigi gibi çocukluk döneminde büyüme ve gelismeyi de etkiler.
Insülin hormonunun etkileri glukagon, adrenalin, büyüme hormonu ve kortizol hormonlari tarafindan dengelenir.
Kan sekerinin ayarlanmasinda insülin çok önemli olmasina ragmen diger hormonlarin da kismi etkileri vardir.
Insanlarin bir kismi tok oldugu halde, yemeye devam ettigi gibi, huzursuz oldugunda, stresli oldugunda veya üzgün oldugunda da yemek yer. Ancak seker yükü fazla olan ve kan sekerini ve insülin hormonunu kanda hizla yükselten beyaz ekmek, beyaz pirinç pilavi, kurabiye gibi gidalar, yendikten kisa bir süre sonra tekrar acikmaya neden olmaktadir. Bu gidalar yendikten sonra kanda yükselen insülin hormonu kan sekerini daha fazla düsürerek açlik hissi duymamiza neden olmaktadir. Karbonhidrat, yag ve protein gibi gidalar arasinda, en fazla tokluk hissi veren proteinlerdir. Istahin veya tat almanin olusmasinda genlerimizin rolü de büyüktür. Bazi bilim adamlari ise insanlarin her gün ayni hacimde gida aldigini, bu nedenle gida hacminin posali gidalar, meyve ve sebzelerden olusmasinin kilo kaybinda önemli oldugunu ileri sürmektedirler.
Açlik durumunda hormonlarimizda da bazi degisiklikler olmaktadir. Açlik durumunda kandaki seker düsünce böbrek üstü bezinden adrenalin hormonu salgilanir. Arkasindan pankreas bezinden glukagon isimli hormon salgilanir. Bu hormonlar yani adrenalin ve glukagon karaciger ve kaslarda depolanmis olan sekerin kana karismasini saglarlar ve kan sekeri daha fazla düsmez. Ancak glikojen dedigimiz bu glikoz depolari biterse kan sekeri düsmeye baslar. Düsen seker bu depo sekerden karsilandigi gibi proteinlerin sekere dönüstürülmesi ile de dengelenmeye çalisilir. Ancak vücudumuzdaki yaglardan sekere dönüsüm olmaz. Burasi çok ilginçtir. Kandaki seker fazla olunca yag halinde depolandigi halde, yaglar seker haline dönüsemez. Bu nedenle seker azliginin oldugu uzun açliklarda bu defa yag asitleri yanmaya baslar. Bu arada kandaki insülin ve leptin hormonu da azalir. Bu yag asitleri yaninca vücudumuzda keton denen baska yag asitleri olusur ve beynin çalismasi için bunlar kullanilmaya baslar. Vücutta artan ketonlar da açlik hissini artirir.
METABOLIZMA YAVASLIGI VE GUATR
Metabolizma yavasligi genetik olarak ortaya çikan bir neden. Ancak hareketsizlik, guatr ve gizli seker metabolizma yavasligi yapabilir. Bunlarin teshisi için bir ENDOKRIN UZMANINA basvurmak gerekir.
Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ülkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha düsüktür. Yas ilerledikçe metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikça göbek bölgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vücutta yag miktari arttikça metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara göre daha fazladir. Ergenlik döneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil için bazal metabolizma hizinda yüzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini çok yükselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insülin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir
Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip çikmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki insülin hormon salgisinin daha düzenli olmasidir. Insülin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en önemli etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip çikmalari önleyerek metabolizmayi düzenler ve daha kolay kilo verilir.
Metabolizma hizi genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kötü beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en çok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en çok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun açlik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördügüm en önemli bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.
METABOLIZMAYI YAVASLATAN TIROID-GUATR HASTALIGI
Tiroid hormonlarinin azligi veya gizli guatr metabolizmayi yavaslatir. Kilo veremeyen ve devamli kilo alanlar mutlaka tiroid hormonlarini ölçtürmelidir.
Tiroid bezi yetmezligi kalitim, mikroplar, yaslanma, iyot eksikligi veya fazlaligi ve kullanilan bazi ilaçlarin yan etkisi nedeniyle olusabilmektedir.
Tiroid bezi yetmezliginin en sik nedeni Hashimoto Hastaligi geçirmektir. Hashimoto hastalarinin hemen tamaminda hipotiroidi kalici olarak yerlesir. Bu hastalikta tiroid bezi, nedeni bilinmeyen bir sekilde küçülür ve hormon yapacak hücreler azalir; sonuçta tiroid hormonu az yapildigindan tiroid yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid yetmezligi yapan diger bir neden Iyot yetmezligidir. Tiroid hormon yapimi için gerekli olan iyodun her gün yeteri kadar gida ve su ile alinmasi gerekir. Çok az iyot alinca tiroid hormonlari yapilamaz ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Eger idrar iyodunuz 45 mg/gün’den az ise sizde iyot yetmezligi vardir.
Selenyum yetmezligi de tiroid hormon yetersizligine neden olabilir. Ülkemizin bazi bölgelerinde selenyum yetmezligi vardir.
Graves hastaligi denilen tiroid bezinin fazla çalistigi bir hastaligin tedavisi için yapilan radyoaktif iyot tedavisi tiroid bezinde hasar yaptigindan tedaviden birkaç ay sonra veya ilk yil içinde tiroid bezi yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid bezi iltihabi ( agrili veya agrisiz tiroid bezi iltihabi ) geçiren hastalarin bir kisminda tiroid bezi hücrelerindeki hasar düzelmez ve hormon yapacak hücreler yok oldugundan kalici hipotiroidi yani tiroid yetmezligi ortaya çikabilir.
Tiroid ameliyati olanlarda tiroid bezinin ameliyatla bir kismi veya tamami çikarildigi için tiroid hormonu yapacak hücre azalir veya kalmaz ve sonunda hormon azligi ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Ameliyatla ne kadar çok doku alinirsa o kadar sik tiroid yetmezligi gelisir. Tiroid bezinin tamami ameliyatla çikarilirsa yetmezlik ilk hafta ortaya çikmaya baslar. Bezin bir kismi alinanlarda ilerideki aylarda veya yillarda tiroid hormon azligi ortaya çikabilir.
Önceden Hashimoto hastaligi olan hastalar asiri miktarda iyot alirlarsa,bu fazla iyot, tiroid bezinde hormon yapilmasini önleyerek tiroid bezi yetmezligine neden olur. Görüldügü gibi çok az iyot almak veya çok fazla iyot almak tiroid bezi için zararlidir.
Hipotiroidi hastaligi kan testleriyle kolaylikla teshis edilir. Test olarak T3, T4, TSH, anti-TPO antikoru ölçülür ve tiroid ultrasonu yapilir. Kanda serbest T4 hormonu düsük ve TSH yüksek ise hipotiroidi tanisi konur. Serum T3 düzeyleri degiskendir ve bazen normal sinirda olabilir. Çok nadiren hipofiz bezi yetmezligine bagli tiroid bezi yetmezligi olabilir, o zaman TSH hormonu düsük, T4 ve T3 hormonu da düsüktür. Tiroid bezi yetmezligi teshis edilen hastalarda tam kan sayimi, karaciger testleri ve kolesterol, trigliserit ve LDK kolesterol tetkikleri ile kalp grafisi (EKG) tetkiki yapilir. Kalp hastaligi riskini anlamak için kanda homosistein ve hassas CRP tetkiklerine bakilmasi faydalidir. Kansizlik varsa kanda ferritin, B12 vitamini ve folat düzeylerine bakilarak demir eksikligi veya vitamin eksikligi olup olmadigi arastirilir.
TEDAVI için ENDOKRIN UZMANINA basvurulur.
Bazal metabolizma hizi nedir?
Bazal metabolizma vücudun istirahat halindeki iken yaktigi enerji miktaridir. Bazal metabolizma her kiside farklidir. Bu farklilik kisinin genetik yapisina ve hormonlarina baglidir. Haris-Benedict formulü ile bazal metabolizma hizi boy ve kiloya dayanarak hesaplanabilir. Haris-Benedict yönteminde bazal metabolizma hizi hesaplanirken asagidaki formülasyon kullanilir.
Bazal Metabolizma Hizi (Erkek) = 66.5 + (13.75 x Agirlik-kg) + (5.03 x Boy-cm) - (6.75 x Yas-yil)
Bazal metabolizma Hizi (Kadin) = 655.1 + ( 9.56 x Agirlik-Kg) + (1.85 x Boy-cm) - (4.68 x Yas-yil)
Metabolizma nasil hizlandirilir?
Metabolizmayi hizlandirmak için sunlari yapin:
- Asiri yemekten kaçinin
- Kas kitlenizi artirmak için spor yapin
- Iyi uyuyun
- Dengeli yiyin
- Yüksek Glisemik indeksli gidalardan yani kan sekerini çok yukselten gidalardan uzak durun
- Kafeinden (çay, kahve, kola) uzak durun
- Yeterli kalsiyum alin ( brokoli, badem, kabak, koyu sebzeler, süt, yogurt ,peynir)
- Alkolü azaltin
- Ögün atlamayin, az ve sik yiyin
Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ülkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha düsüktür. Yas ilerledikçe metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikça göbek bölgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vücutta yag miktari arttikça metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara göre daha fazladir. Ergenlik döneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil için bazal metabolizma hizinda yüzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini çok yükselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insülin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir.
Az az sik sik yemek metabolizmayi hizlandirir mi?
Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip çikmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki insülin hormon salgisinin daha düzenli olmasidir. Insülin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en önemli etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip çikmalari önleyerek metabolizmayi düzenler ve daha kolay kilo verilir.
Hangi gidalar metabolizmayi hizlandirmaya yardimci olur?
Baharatlar metabolizmayi artirir. Kirmizi aci biber ve hardal ve diger baharatlar metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar daha tok tutar ve metabolizmayi artirir. Kafein de metabolizmayi artirir. Yesil çay içenlerde metabolizma biraz artar.
Metabolizmanin yavas olmasi ne demektir? Bir hastalik midir? Genetiksel bir sey midir?
Metabolizma hizi genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kötü beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en çok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en çok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun açlik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördügüm en önemli bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.
Ne Yapmali?
Metabolizma hizlandirmak için önce altta yatan nedeni ortaya koymak gerekir. Kilo veremiyorsaniz diyet yapmadan once mutlaka bir Endokrin uzmanina basvurarak hormon tetkiki yaptirarak metabolizma yavasliginin nedenini bulmak gerekir. Aksi takdirde yapilacak diyetler basarisiz olmaya mahkumdur. Tiroid yetmezligi yani hipotiroidi bulunan bir kisinin yeteri kadar tedavi olmadan kilo vermesi zordur. Insülin hormonu bozuk bir kisinin sadece diyet yapmakla zayiflamasi yine imkansizdir. Bu tur hormon bozukluklarinin uygun sekilde tedavisiyle birlikte biz kisilere glisemik indeks diyeti öneriyoruz. Bilimsel olarak saglikli oldugu kanitlanan beslenme ‘’Glisemik Indeks diyeti ‘’ yani kisaca GI Diyeti yapmaktir. Glisemik indeks diyetinin esasi kan sekerini yukseltmeyen gidalari seçmek ve yemektir. Özellikle ülkemizde beyaz ekmek yeme orani çok yüksektir. Beyaz ekmek kan sekerini bozmakta, kilo yapmakta ve kisileri hizla seker hastasi yapmaktadir. Artik köylerde bile beyaz ekmek yenmektedir. Bu kadar zararli beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegine geçmek bence ülkemizin en önemli beslenme sorunudur. Beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi, pirinç pilavi yerine bulgur pilavi yemek, patates püresi veya patates kizartmasi yerine haslanmis sebze veya bakliyat yemek, beyaz makarna yerine kepekli veya ispanakli makarna yemek , Kola ve gazoz yerine su içmek ve Tatli yerine meyve yemek daha sagliklidir. Diger bir öneri de bol su içmektir. Günde 2-2,5 litre su içmek gerekir. Ülkemizde su içme miktari azdir. Az su içmek ve kahvalti yapmamak kiloyu artiran en önemli yanlislardan birisidir. Diger önemli bir konu aksamlari çok yemektir. Ülkemizde genellikle aksam yemekleri fazladir ve uyuyuncaya kadar televizyon basinda devamli atistirmalar olmaktadir. Oysa aksamlari metabolizma yavastir ve fazla kalori alininca kilolar artmaktadir. Sabahtan ögleye kadar metabolizma daha hizlidir. Bu nedenle sabah ve ögle fazla aksam daha az yemek gerekir. Hareketli olmak ve egzersiz yapmak da metabolizmayi artirir. Her gün yarim saat yürümek saglik ve kilo için çok faydalidir. Diger bir önerim lokanta ve restaurant sahiplerinedir. Ülkemizde çogu lokantada bulgur pilavi ve bakliyat yemegi pek bulamazsiniz. Ancak kan sekerini bozan sagliga zararli pirinç pilavi ve patates kizartmasi veya patates püresi bulursunuz. Son zamanlarda gittikçe artan kebapçilarda da etin yaninda mutlaka pirinç pilavi, patates kizartmasi veya patates püresi gelir. Oysa et yemegi yaninda bulgur pilavi , birkaç kasik bakliyat (kuru fasulya, barbunya, nohut gibi) veya sebze haslamasi daha faydalidir. Bu tür bir degisim halkin sagligina ve yeme aliskanligi degisikligine büyük katki saglayacaktir.
Lahana hapi, hizlandirici çay diye piyasada satilan ürünler metabolizmayi hizlandirirlar mi?
Piyasada satilan her türlü bitki, sebze ve meyve hapi metabolizmayi hizlandirmaz. Bu tur urunlerin klinik olarak test edilmesi gerekir. Klinik olarak test edilmemis bu tur urunler onermiyoruz. Kilo veremeyen kisilere önerimiz oncelikle kilo almaya neden olan hormon bozuklugunun ortaya konmasi için hormon testlerini yaptirmalaridir. Teshis olmadan tedavi olmaz. Kilo alan kisilerin çogunda mutlaka hormon bozuklugu vardir. Çesitli yontemlerle biraz kilo verseler bile kisa zamanda daha çok kilo alirlar. Önemli olan altta yatan yani kilo yapan hormon bozuklugunun tedavisidir.
