DIYET ZAYIFLAMA METABOLIZMA
PROF DR METIN ÖZATA
PROF DR METIN ÖZATA
Your Subtitle text
IDEAL KILO
IDEAL KILO
PROF DR METIN OZATA
Bir kisinin sisman olup olmadigi asagidaki ölçütlere göre belirlenir:
·Agirligin ideal kilonun %120’sinden fazla olmasi
·Vücut kitle indeksinin 30 Kg/ m2’den fazla olmasi
Ideal kilo=Boy - 100 - [ (boy - 150)/4 ] formülü ile hesaplanir.
Vücut kitle indeksi, sismanligi saptamak için en sik kullanilan ölçümdür. Vücut agirliginin (kg olarak) boyun metre cinsinden karesine bölünmesi (m2) ile bulunur (kg/m2). Vücut kitle indeksi vücut yagini kaba bir hesapla tahmin etmeye yarar ve vücut yagini %70 dogrulukta ortaya koyar.
Vücut kitle indeksi (VKI) 24.9 kg/m2’den küçük ise o kisiye saglikli, 25-29.9 kg/m2 arasinda ise asiri kilolu, 30-34.9 kg/m2 ise hafif sisman ( EVRE I SISMANLIK), 35-39.9 kg/m2 arasinda ise siddetli sisman (EVRE II SISMANLIk), 40 ve üstü ise çok siddetli (morbid) sisman veya ölümcül sisman (EVRE III SISMAN) diyoruz. . VKI’i 18.5 kg/m2’den az ise kilo azligi söz konusudur.
Bu sinirlar sismanligin tanimi için uygun olsa da VKI’si 19 olan bir kisinin VKI’nin sözgelimi 24.5’a kadar kilo almasi da bir risk tasir. VKI’si 18’den 24’e çikan bir kisinin de bu asiri kilolari vermesi gerekir.
Daha önceleri sismanlik tanimi için bel/kalça orani kullaniliyordu, ancak bu artik terk edilmeye baslanmistir.
Vücuttaki yagin dagilimina göre sismanlik erkek tipi ve kadin tipi olarak ikiye ayrilir:
Erkek Tipi-Elma Tipi Sismanlik:
Bu tip sismanliga, karin tipi, erkek tipi (android), kayis veya kemer üstü ya da elma tipi sismanlik isimleri de verilir. Bu tip sismanlikta karinda, göbekte, iç organlarin etrafinda fazla miktarda yag vardir. Seker hastaligi, tansiyon, kan yaglarinda yükseklik, karaciger yaglanmasi, koroner arter ve beyin damar hastaliklari (inme-felç) bu sismanlik tipinde sik görülür. Bu nedenle göbekte yag toplanmasi ile karakterize edilen bu sismanlik türü saglik açisindan çok zararlidir.
Kadin Tipi-Armut Tipi Sismanlik:
Bu tür sismanliga, cilt alti, kadin tipi (jineoid), kemer alti, armut tipi sismanlik da denir. Bu tip sismanlikta yaglar cilt altinda ve kalçada birikmistir. Kadinlarda yaglarin basende veya kalçada birikmesi bu tür sismanliligi olusturur. Bu tip sismanlarda kalp ve damar hastaligi veya seker hastaligi daha az görülür.
Bel Çevrenizi Ölçünüz:
Sisman bir kiside kalp hastaligina yakalanma riski, bel çevresi ve VKI’e göre yapilir. Bel çevresi genisledikçe kalp hastaligina yakalanma riski artar. Bel çevresi erkekte 102 cm’den kadinda 88 cm’den fazla ise, kalp hastaligina yakalanma riski yüksek demektir. Bel çevresi ne olursa olsun VKI >35 kg/m2 ise yine kalp hastaligi riski yüksektir.
‘vücutta sagligi bozacak ölçüde anormal veya asiri miktarda yag birikmesi’ ne obezite veya sismanlik diyoruz. Erkeklerde normalde vücut agirliginin %15-18’ini, kizlarda ise %20-25’ini yag olusturur. Eger bu yag orani erkeklerde %25’i, kadinlarda ise %30-35’i asarsa artik kiloluyuz demektir.
Fazla kilolulugun tip dilindeki adi ‘obezite’dir. Nedeni tam olarak açikliga kavusturulamamis olmakla beraber, fazla kilolarin olusumunda anne ve babamizdan aldigimiz genetik yük, yaktigimizdan fazla gida almak ve hareketsizlik önemli rol oynar.
Fazla kilolar her yasta gelisebilir. Diyabetik (seker hastasi) anneden doganlarda fazla kiloluluk riski ve karinda yaglanma fazladir. Fazla kiloluluk çocukluk döneminde ortaya çikabilecegi gibi ileri yaslarda da ortaya çikabilir.
3-10 yas arasinda asiri kilolu olan çocuklarin %50’sinde eriskin dönemde asiri kilolu olma riski vardir. Ergenlik çaginda asiri kilolu olanlarin ise %70-80’inde ileri yasta asiri kilo gelismektedir. Bu nedenle çocukluk çagindan itibaren fazla kilolarla mücadele etmek gerekir.
OBEZITE (SISMANLIK) VE KILO VEREMEME NEDENLERI
Sismanlik vücudumuzda asiri miktarda yag birikmesidir. Agirligi fazla olan kisilerin hepsi sisman olarak kabul edilmez. Bazi kisilerde kas gelisimi fazlaysa bu da agirligi artirir. Bu nedenle sismanlik ile agirlik ayni anlama gelmemektedir. Dünya Saglik Örgütü (WHO), sismanligi ‘vücutta sagligi bozacak ölçüde anormal veya asiri miktarda yag birikmesi’ olarak tanimlamistir. 18 yasindaki erkeklerde vücut agirliginin %15-18’ini, kizlarda ise %20-25’ini yag olusturur; erkeklerde bu oran %25’i kadinlarda ise %30-35’i asarsa sismanlik ortaya çikar.
Sismanligin tip dilindeki adi ‘obezite’dir. Nedeni tam olarak açikliga kavusturulamamis olmakla beraber, sismanligin olusumunda anne ve babamizdan aldigimiz genetik yük, yaktigimizdan fazla gida almak ve hareketsizlik önemli rol oynar.
Sismanlik, gerek ülkemizde gerekse diger ülkelerde, en önemli saglik problemlerinden biridir ve salgin bir hastalik halini almistir. Sismanlik, sadece seker, kalp ve damar hastaliklari ve tansiyon yüksekligine neden olmakla kalmaz, ömrümüzü de kisaltir.
Neden Kilo Aliriz?
Vücudumuzun normal bir kiloda kalmasi için yakabildigimiz kadar gida almamiz gerekir. Eger yakabilecegimizden daha fazla gida alirsak, fazla kaloriler vücudumuzda yag olarak birikir ve sismanlik ortaya çikar. Sismanligin giderek salgin halini almasinin altinda, kolay yasam biçimi nedeniyle hareket azalmasi, fazla kalori alimi ve fast-food türü yeme aliskanliklarinin artmasi önemli rol oynar.
Hangi Olaylar Kilo Almamiza Neden Olmaktadir?
Eriskin yaslarda kilo almaya veya sismanliga neden olan baslica faktörler hareketsizlik ve asiri beslenmedir. Bunun disinda yasin ilerlemesiyle de kilo almaya baslariz. Kadinlar için kilo aliminin en fazla oldugu dönemler gebelik, emzirme ve menopoz dönemleridir. Kadinlarda dogum sayisi arttikça kilolarin da arttigi gözlenir. Tiroit bezi yetmezligi (hipotiroidi), böbreküstü bezinin asiri kortizol üretmesi ve yumurtaliklardaki kistlerle karakterize polikistik over hastaligi gibi hormon bozukluklari da kilo aliminin önemli nedenleridir. Evlendikten sonra düzenli yeme döneminin baslamasi veya sigarayi birakinca istahin artmasi da kiloyu artiran olaylardir. Asiri alkol, depresyon ve bazi psikolojik sorunlar, emeklilik ve gece vardiyasinda çalismak gibi, bazi sosyal ve psikolojik nedenler kilo aliminda önemli etkenlerdir. Anne ve babamizdan aldigimiz genetik yük de kilo aliminin önemli bir nedenidir. Anne ve babanin sisman olmasi veya seker hastasi bir anneden dogmak da kilo alma açisindan risk anlamina gelir.
Çocukluk Çaginda Sismanlik :
Çocukluk çaginda sismanligin ortaya çikmasinda da, eriskinlerde oldugu gibi genetik yük, beslenme ve hareket azligi önemli rol oynar. Anne ve babanin sisman olmasi, ailedeki hareketsiz yasam biçimi ve ailedeki yanlis beslenme aliskanligi, çocuklarda sismanlik görülmesinin önemli nedenleridir.
Yasamin Hangi Dönemlerinde Kilo Alma Riski Vardir:
Yapilan çalismalar asagida gösterilen dönemlerde kilo alindigini göstermistir:
·Gebelik
·5-7 yaslar
·Ergenlik dönemi
·Menopoz
·Erken eriskinlik dönemi (25-35 yas)
·Basarili bir kilo vermenin arkasindan gelen dönem.
Ailesel Sismanlik:
Sismanligin aileyle ilintili oldugu yillardir bilinen bir gerçektir. Anne ve babasi sisman olan kisilerin çocuklarinda, sismanlik daha sik görülür. Anne ve babasi asiri kilolu çocuklarin %80’inde, anne ve babasindan birisi asiri kilolu olanlarin %40’inda, anne ve babasi normal kilolu olanlarin ise %10’unda eriskin döneminde sismanlama riski vardir.
Yapilan genetik çalismalar, anne ve babamizdan gelen bazi genetik bozukluklarin, kilo aliminda önemli rol oynadigini göstermistir. Sismanligin olusumunda kalitimin %35-50 oraninda rol oynadigi artik bilinmektedir.
Psikolojik Faktörler Sismanliga Neden Olur:
Bazi psikolojik rahatsizliklarin da sismanlik yaptigi bilinmektedir. Stres ve depresyon sismanliga ve asiri atistirmaya neden olur. Bu hastalarin bir kisminda tikanircasina yeme krizleri ve gece atistirmalari fazla görülür.
Kilo Almaya Neden Olan Yanlis Yeme Davranislari:
Kilo almada yanlis yemek yeme aliskanliklarinin da önemli bir yeri vardir. Bunlari söyle siralayabiliriz:
Bazi hormon bozukluklari kilo almanin önemli bir nedenidir. Sisman bir kiside bu hormon hastaliklarinin olup olmadigi mutlaka arastirilmalidir. Kilo almanin sik görüldügü hormon hastaliklari, siklikla tiroit bezi yetmezligi , insülin direnci, prolaktin yüksekligi, kortizol fazlaligi veya böbreküstü bezinin asiri çalismasidir.
PROF DR METIN OZATA
Bir kisinin sisman olup olmadigi asagidaki ölçütlere göre belirlenir:
·Agirligin ideal kilonun %120’sinden fazla olmasi
·Vücut kitle indeksinin 30 Kg/ m2’den fazla olmasi
Ideal kilo=Boy - 100 - [ (boy - 150)/4 ] formülü ile hesaplanir.
Vücut kitle indeksi, sismanligi saptamak için en sik kullanilan ölçümdür. Vücut agirliginin (kg olarak) boyun metre cinsinden karesine bölünmesi (m2) ile bulunur (kg/m2). Vücut kitle indeksi vücut yagini kaba bir hesapla tahmin etmeye yarar ve vücut yagini %70 dogrulukta ortaya koyar.
Vücut kitle indeksi (VKI) 24.9 kg/m2’den küçük ise o kisiye saglikli, 25-29.9 kg/m2 arasinda ise asiri kilolu, 30-34.9 kg/m2 ise hafif sisman ( EVRE I SISMANLIK), 35-39.9 kg/m2 arasinda ise siddetli sisman (EVRE II SISMANLIk), 40 ve üstü ise çok siddetli (morbid) sisman veya ölümcül sisman (EVRE III SISMAN) diyoruz. . VKI’i 18.5 kg/m2’den az ise kilo azligi söz konusudur.
Bu sinirlar sismanligin tanimi için uygun olsa da VKI’si 19 olan bir kisinin VKI’nin sözgelimi 24.5’a kadar kilo almasi da bir risk tasir. VKI’si 18’den 24’e çikan bir kisinin de bu asiri kilolari vermesi gerekir.
Daha önceleri sismanlik tanimi için bel/kalça orani kullaniliyordu, ancak bu artik terk edilmeye baslanmistir.
Vücuttaki yagin dagilimina göre sismanlik erkek tipi ve kadin tipi olarak ikiye ayrilir:
Erkek Tipi-Elma Tipi Sismanlik:
Bu tip sismanliga, karin tipi, erkek tipi (android), kayis veya kemer üstü ya da elma tipi sismanlik isimleri de verilir. Bu tip sismanlikta karinda, göbekte, iç organlarin etrafinda fazla miktarda yag vardir. Seker hastaligi, tansiyon, kan yaglarinda yükseklik, karaciger yaglanmasi, koroner arter ve beyin damar hastaliklari (inme-felç) bu sismanlik tipinde sik görülür. Bu nedenle göbekte yag toplanmasi ile karakterize edilen bu sismanlik türü saglik açisindan çok zararlidir.
Kadin Tipi-Armut Tipi Sismanlik:
Bu tür sismanliga, cilt alti, kadin tipi (jineoid), kemer alti, armut tipi sismanlik da denir. Bu tip sismanlikta yaglar cilt altinda ve kalçada birikmistir. Kadinlarda yaglarin basende veya kalçada birikmesi bu tür sismanliligi olusturur. Bu tip sismanlarda kalp ve damar hastaligi veya seker hastaligi daha az görülür.
Bel Çevrenizi Ölçünüz:
Sisman bir kiside kalp hastaligina yakalanma riski, bel çevresi ve VKI’e göre yapilir. Bel çevresi genisledikçe kalp hastaligina yakalanma riski artar. Bel çevresi erkekte 102 cm’den kadinda 88 cm’den fazla ise, kalp hastaligina yakalanma riski yüksek demektir. Bel çevresi ne olursa olsun VKI >35 kg/m2 ise yine kalp hastaligi riski yüksektir.
‘vücutta sagligi bozacak ölçüde anormal veya asiri miktarda yag birikmesi’ ne obezite veya sismanlik diyoruz. Erkeklerde normalde vücut agirliginin %15-18’ini, kizlarda ise %20-25’ini yag olusturur. Eger bu yag orani erkeklerde %25’i, kadinlarda ise %30-35’i asarsa artik kiloluyuz demektir.
Fazla kilolulugun tip dilindeki adi ‘obezite’dir. Nedeni tam olarak açikliga kavusturulamamis olmakla beraber, fazla kilolarin olusumunda anne ve babamizdan aldigimiz genetik yük, yaktigimizdan fazla gida almak ve hareketsizlik önemli rol oynar.
Fazla kilolar her yasta gelisebilir. Diyabetik (seker hastasi) anneden doganlarda fazla kiloluluk riski ve karinda yaglanma fazladir. Fazla kiloluluk çocukluk döneminde ortaya çikabilecegi gibi ileri yaslarda da ortaya çikabilir.
3-10 yas arasinda asiri kilolu olan çocuklarin %50’sinde eriskin dönemde asiri kilolu olma riski vardir. Ergenlik çaginda asiri kilolu olanlarin ise %70-80’inde ileri yasta asiri kilo gelismektedir. Bu nedenle çocukluk çagindan itibaren fazla kilolarla mücadele etmek gerekir.
OBEZITE (SISMANLIK) VE KILO VEREMEME NEDENLERI
Sismanlik vücudumuzda asiri miktarda yag birikmesidir. Agirligi fazla olan kisilerin hepsi sisman olarak kabul edilmez. Bazi kisilerde kas gelisimi fazlaysa bu da agirligi artirir. Bu nedenle sismanlik ile agirlik ayni anlama gelmemektedir. Dünya Saglik Örgütü (WHO), sismanligi ‘vücutta sagligi bozacak ölçüde anormal veya asiri miktarda yag birikmesi’ olarak tanimlamistir. 18 yasindaki erkeklerde vücut agirliginin %15-18’ini, kizlarda ise %20-25’ini yag olusturur; erkeklerde bu oran %25’i kadinlarda ise %30-35’i asarsa sismanlik ortaya çikar.
Sismanligin tip dilindeki adi ‘obezite’dir. Nedeni tam olarak açikliga kavusturulamamis olmakla beraber, sismanligin olusumunda anne ve babamizdan aldigimiz genetik yük, yaktigimizdan fazla gida almak ve hareketsizlik önemli rol oynar.
Sismanlik, gerek ülkemizde gerekse diger ülkelerde, en önemli saglik problemlerinden biridir ve salgin bir hastalik halini almistir. Sismanlik, sadece seker, kalp ve damar hastaliklari ve tansiyon yüksekligine neden olmakla kalmaz, ömrümüzü de kisaltir.
Neden Kilo Aliriz?
Vücudumuzun normal bir kiloda kalmasi için yakabildigimiz kadar gida almamiz gerekir. Eger yakabilecegimizden daha fazla gida alirsak, fazla kaloriler vücudumuzda yag olarak birikir ve sismanlik ortaya çikar. Sismanligin giderek salgin halini almasinin altinda, kolay yasam biçimi nedeniyle hareket azalmasi, fazla kalori alimi ve fast-food türü yeme aliskanliklarinin artmasi önemli rol oynar.
Hangi Olaylar Kilo Almamiza Neden Olmaktadir?
Eriskin yaslarda kilo almaya veya sismanliga neden olan baslica faktörler hareketsizlik ve asiri beslenmedir. Bunun disinda yasin ilerlemesiyle de kilo almaya baslariz. Kadinlar için kilo aliminin en fazla oldugu dönemler gebelik, emzirme ve menopoz dönemleridir. Kadinlarda dogum sayisi arttikça kilolarin da arttigi gözlenir. Tiroit bezi yetmezligi (hipotiroidi), böbreküstü bezinin asiri kortizol üretmesi ve yumurtaliklardaki kistlerle karakterize polikistik over hastaligi gibi hormon bozukluklari da kilo aliminin önemli nedenleridir. Evlendikten sonra düzenli yeme döneminin baslamasi veya sigarayi birakinca istahin artmasi da kiloyu artiran olaylardir. Asiri alkol, depresyon ve bazi psikolojik sorunlar, emeklilik ve gece vardiyasinda çalismak gibi, bazi sosyal ve psikolojik nedenler kilo aliminda önemli etkenlerdir. Anne ve babamizdan aldigimiz genetik yük de kilo aliminin önemli bir nedenidir. Anne ve babanin sisman olmasi veya seker hastasi bir anneden dogmak da kilo alma açisindan risk anlamina gelir.
Çocukluk Çaginda Sismanlik :
Çocukluk çaginda sismanligin ortaya çikmasinda da, eriskinlerde oldugu gibi genetik yük, beslenme ve hareket azligi önemli rol oynar. Anne ve babanin sisman olmasi, ailedeki hareketsiz yasam biçimi ve ailedeki yanlis beslenme aliskanligi, çocuklarda sismanlik görülmesinin önemli nedenleridir.
Yasamin Hangi Dönemlerinde Kilo Alma Riski Vardir:
Yapilan çalismalar asagida gösterilen dönemlerde kilo alindigini göstermistir:
·Gebelik
·5-7 yaslar
·Ergenlik dönemi
·Menopoz
·Erken eriskinlik dönemi (25-35 yas)
·Basarili bir kilo vermenin arkasindan gelen dönem.
Ailesel Sismanlik:
Sismanligin aileyle ilintili oldugu yillardir bilinen bir gerçektir. Anne ve babasi sisman olan kisilerin çocuklarinda, sismanlik daha sik görülür. Anne ve babasi asiri kilolu çocuklarin %80’inde, anne ve babasindan birisi asiri kilolu olanlarin %40’inda, anne ve babasi normal kilolu olanlarin ise %10’unda eriskin döneminde sismanlama riski vardir.
Yapilan genetik çalismalar, anne ve babamizdan gelen bazi genetik bozukluklarin, kilo aliminda önemli rol oynadigini göstermistir. Sismanligin olusumunda kalitimin %35-50 oraninda rol oynadigi artik bilinmektedir.
Psikolojik Faktörler Sismanliga Neden Olur:
Bazi psikolojik rahatsizliklarin da sismanlik yaptigi bilinmektedir. Stres ve depresyon sismanliga ve asiri atistirmaya neden olur. Bu hastalarin bir kisminda tikanircasina yeme krizleri ve gece atistirmalari fazla görülür.
Kilo Almaya Neden Olan Yanlis Yeme Davranislari:
Kilo almada yanlis yemek yeme aliskanliklarinin da önemli bir yeri vardir. Bunlari söyle siralayabiliriz:
- Hizli yemek yemek, büyük lokmalar halinde yemek, az çignemek ve çatali-kasigi elinden hiç birakmamak
- Ögün atlamak, ögün aralarinda devamli atistirmak
- Televizyon seyrederken, kitap veya gazete okurken yemek yemek
- Üzüntü ve sikintili durumda asiri yemek yemek
- Çok fazla yemek yemek
- Ziyaret ve davetlere sik katilmak, tatli ve seker ikramlarini reddetmemek
- Aksam yemeginden sonra, yatincaya kadar devamli bir seyler yemek
- Az su içmek
- Aksam eve gelince yemege kadar abur-cubur yemek
Bazi hormon bozukluklari kilo almanin önemli bir nedenidir. Sisman bir kiside bu hormon hastaliklarinin olup olmadigi mutlaka arastirilmalidir. Kilo almanin sik görüldügü hormon hastaliklari, siklikla tiroit bezi yetmezligi , insülin direnci, prolaktin yüksekligi, kortizol fazlaligi veya böbreküstü bezinin asiri çalismasidir.
